Nhiều đàn không chết vì chuyến đi, mà vì cách người mua đối xử với nó trong bảy ngày đầu tiên.
Đàn vừa qua vận chuyển ở trạng thái rất dễ tổn thương: cấu trúc tổ có thể đã xê dịch, ong thợ mất phương hướng, và cả đàn đang phải làm quen với nơi hoàn toàn xa lạ.
Trước khi tổ về: chuẩn bị xong chỗ
Đây là phần phải làm trước, không phải sau:
- Trụ đứng độc lập, có bát nước chống kiến — kiến không đợi bạn chuẩn bị xong
- Mái che cách nắp thùng một khoảng, nhô rộng hơn thân, dốc để nước không đọng
- Chỗ khuất gió, đón nắng sớm, có bóng râm buổi trưa
- Nguồn nước gần — đĩa nông có vật nổi cho ong đậu
- Kiểm nguồn hoa quanh đó trong bán kính vài trăm mét
Chuẩn bị sau khi tổ đã về nghĩa là đàn phải chờ, hoặc phải dời chỗ lần nữa — cả hai đều xấu.
Ngày đầu tiên
- Nhận vào chiều muộn nếu chọn được — đàn có cả đêm yên tĩnh để ổn định
- Đặt ngay vào vị trí cố định đã chuẩn bị — không để tạm rồi mai dời
- Mở cửa tổ cho ong ra vào
- Để yên hoàn toàn. Không mở thùng, không nhìn vào trong, không đứng cạnh quan sát lâu
Điểm cuối là điều khó nhất với người mới — vừa bỏ tiền mua nên rất muốn xem. Nhưng mở tổ ngay là thêm một cú chấn động lên đàn vừa qua chuyến đi.
Ngày 2 đến 7
| Nên | Tuyệt đối tránh |
|---|---|
| Quan sát cửa tổ từ xa | Mở thùng kiểm tra |
| Kiểm bát nước chống kiến | Dời tổ sang chỗ khác |
| Bảo đảm có nước cho ong | Cho ăn ngay khi chưa biết tình hình |
| Ghi lại quan sát mỗi ngày | Đứng lâu cạnh cửa tổ |
Về chuyện dời tổ: ong dú định vị theo vị trí cửa tổ. Dời trong tuần đầu khiến ong thợ đã bắt đầu quen chỗ bị mất phương hướng, và đàn hao thêm.
Dấu hiệu theo ngày
- Ngày 1–2: có ong ra vào, dù ít — đàn còn sống
- Ngày 3–5: bắt đầu thấy ong gác cửa, ong bay quanh định vị
- Ngày 5–7: có ong mang phấn về — dấu hiệu tốt nhất, nghĩa là đàn đã bắt đầu kiếm ăn ở nơi mới
Thấy ong mang phấn về trong tuần đầu là dấu hiệu đàn đã qua được giai đoạn khó nhất.
Sau một tuần
Có thể mở kiểm tra nhanh vào ngày ấm, giữa buổi. Nhìn:
- Cấu trúc tổ có bị vỡ nhiều khi vận chuyển không
- Có ong chết nhiều ở đáy thùng không
- Có dấu hiệu ong đang sửa lại tổ không — dấu hiệu tốt
Rồi đóng lại và để yên tiếp. Đừng kỳ vọng đàn phát triển ngay — vài tháng đầu chậm là bình thường khi đàn phải làm quen mùa hoa và khí hậu mới.
Nếu đàn có vẻ không ổn
Trước khi kết luận, nhớ rằng đàn mới về đương nhiên yếu hơn bình thường. Chỉ nên lo khi:
- Không có ong ra vào sau vài ngày trời ấm
- Xác ong nhiều ở đáy thùng khi mở
- Bánh tổ vỡ nát, mật chảy lênh láng
- Không có dấu hiệu ong chúa hoạt động sau vài tuần
Nếu bánh tổ vỡ nhưng ong còn nhiều và ong chúa còn thì đàn thường dựng lại được — cần để yên và kiên nhẫn. Lúc này nên báo người bán để họ biết và tư vấn, chứ không phải để trách.
Câu hỏi thường gặp
Nhận tổ ong dú về thì làm gì đầu tiên?
Nhận vào chiều muộn nếu chọn được, đặt ngay vào vị trí cố định đã chuẩn bị sẵn, mở cửa tổ, rồi để yên hoàn toàn — không mở thùng, không nhìn vào trong, không đứng cạnh quan sát lâu.
Bao lâu thì mở tổ kiểm tra được?
Sau một tuần, vào ngày ấm giữa buổi. Mở ngay khi vừa nhận là thêm một cú chấn động lên đàn vừa qua chuyến đi dài.
Dấu hiệu nào cho thấy đàn mới về đang ổn?
Ngày 1 tới 2 có ong ra vào dù ít, ngày 3 tới 5 bắt đầu thấy ong gác cửa và ong bay quanh định vị, ngày 5 tới 7 có ong mang phấn về. Dấu hiệu cuối là tốt nhất vì nghĩa là đàn đã bắt đầu kiếm ăn ở nơi mới.
Có được dời tổ trong tuần đầu không?
Không nên. Ong dú định vị theo vị trí cửa tổ, nên dời trong tuần đầu khiến ong thợ đã bắt đầu quen chỗ bị mất phương hướng và đàn hao thêm. Đó là lý do phải chuẩn bị chỗ cố định trước khi tổ về.
Đàn mới về phát triển chậm có sao không?
Vài tháng đầu chậm là bình thường vì đàn phải làm quen mùa hoa và khí hậu mới. Chỉ nên lo khi không có ong ra vào sau vài ngày trời ấm, xác ong nhiều ở đáy thùng, hoặc không thấy dấu hiệu ong chúa hoạt động sau vài tuần.