Được tới trại xem tận nơi là lợi thế lớn. Nhưng đứng trước cái thùng gỗ đóng kín, người mới thường không biết nhìn gì.
Thực ra có khá nhiều thứ quan sát được ngay cả khi chưa mở nắp.
Quan sát từ ngoài — làm trước, quan trọng nhất
Đứng cạnh tổ vài phút, giữa buổi sáng ngày nắng:
| Nhìn gì | Tổ khoẻ | Đáng lo |
|---|---|---|
| Lưu lượng ra vào | Đều, liên tục | Thưa thớt, ngắt quãng |
| Ong mang phấn về | Thấy rõ nhiều con có cục phấn ở chân | Gần như không có |
| Ong gác cửa | Luôn có vài con ở miệng ống | Cửa vắng |
| Ống sáp ở cửa | Nguyên vẹn, được đắp đều | Vỡ, méo, không được sửa |
| Xác ong trước cửa | Vài con là bình thường | Rải nhiều |
So sánh với tổ bên cạnh là cách đánh giá tốt nhất — cùng điều kiện, cùng thời điểm, nên khác biệt nào cũng có ý nghĩa.
Nghe
Ghé tai gần thùng, tổ khoẻ có tiếng rì rào đều. Tổ yếu thì tiếng nhỏ hoặc gần như im. Đây là cách người nuôi lâu năm hay dùng và nó khá đáng tin.
Lưu ý: đừng gõ vào thùng để nghe phản ứng — vừa làm phiền đàn vừa không nói lên điều gì hữu ích với ong dú.
Khi mở tổ
Nếu người bán cho mở, nhìn theo thứ tự:
- Mức phủ của ong. Ong có phủ kín phần lớn bánh tổ không, hay lọt thỏm trong khoang rộng
- Vùng ấu trùng. Đây là dấu hiệu quan trọng nhất — có ấu trùng đang phát triển nghĩa là đàn còn sinh sản, tức còn ong chúa hoạt động
- Hũ mật và hũ phấn. Có dự trữ là dấu hiệu đàn đang kiếm ăn tốt
- Cấu trúc tổ. Bánh tổ gọn gàng, không nhũn, không mốc
- Mùi. Mùi sáp và mật là bình thường; mùi chua gắt hoặc mốc là dấu hiệu xấu
Điểm thứ hai đáng nhấn mạnh: không có ấu trùng mới là dấu hiệu đáng ngại nhất, vì nó có thể nghĩa là đàn mất chúa — mà mất chúa thì gần như là mất đàn.
Hỏi gì
Năm câu, và cách người bán trả lời nói nhiều như chính câu trả lời:
- Tổ này tách ngày nào, từ đàn nào?
- Đàn mẹ đã qua bao nhiêu mùa?
- Lần cuối mở tổ là khi nào, thấy gì?
- Có gì đáng lưu ý về đàn này không? — câu này lọc rất tốt
- Chuyển về chỗ tôi thì cần chú ý gì?
Người trả lời được cụ thể là người có ghi chép và theo dõi đàn. Người trả lời chung chung thì hoặc không nhớ, hoặc không muốn nói.
Đừng đánh giá vào lúc sai
Vài lưu ý để không đánh giá nhầm:
- Đừng xem lúc sáng sớm hay chiều tối — ong chưa ra hoặc đã về, lưu lượng thấp là bình thường
- Đừng xem ngày mưa hoặc ngay sau mưa
- Đừng xem giữa quãng đói của vùng — mọi tổ đều trông kém hơn
- Đàn mới tách đương nhiên thưa hơn đàn trưởng thành, đó không phải khuyết điểm nếu người bán đã nói rõ
Nguyên tắc: so tổ này với tổ khác cùng loại, cùng tuổi, cùng thời điểm — không so với hình dung trong đầu về một tổ lý tưởng.
Câu hỏi thường gặp
Xem tổ ong dú trước khi mua thì nhìn gì?
Quan sát từ ngoài trước: lưu lượng ra vào, có ong mang phấn về không, có ong gác cửa không, ống sáp ở cửa còn nguyên vẹn không, và xác ong trước cửa. So sánh với tổ bên cạnh là cách đánh giá tốt nhất vì cùng điều kiện.
Dấu hiệu nào đáng ngại nhất khi mở tổ?
Không có ấu trùng mới, vì nó có thể nghĩa là đàn mất chúa — mà với ong dú thì mất chúa gần như là mất đàn, và rất khó cứu.
Nghe tiếng tổ có biết được gì không?
Có. Ghé tai gần thùng, tổ khoẻ có tiếng rì rào đều, tổ yếu thì tiếng nhỏ hoặc gần như im. Nhưng đừng gõ vào thùng để nghe phản ứng vì vừa làm phiền đàn vừa không nói lên điều gì hữu ích.
Nên hỏi người bán những gì khi xem tổ?
Tổ tách ngày nào từ đàn nào, đàn mẹ đã qua bao nhiêu mùa, lần cuối mở tổ thấy gì, có gì đáng lưu ý về đàn này không, và chuyển về chỗ tôi thì cần chú ý gì. Cách trả lời nói nhiều như chính câu trả lời.
Xem tổ vào lúc nào thì đánh giá đúng nhất?
Giữa buổi sáng của một ngày nắng. Tránh sáng sớm và chiều tối vì ong chưa ra hoặc đã về, tránh ngày mưa và ngay sau mưa, và tránh giữa quãng đói của vùng vì lúc đó mọi tổ đều trông kém hơn.