Điều nhiều người không ngờ: trong các chuyến chuyển tổ ong dú đi xa, đàn chết vì ngạt và vì nóng nhiều hơn vì rung lắc.
Nên thứ tự ưu tiên khi đóng gói không như phần lớn người nghĩ.
1. Thông khí — quan trọng nhất
Một tổ ong dú là hàng nghìn cá thể sống trong không gian kín. Chúng thở, và trong thùng carton bịt kín trên xe nóng thì lượng khí trong đó cạn rất nhanh.
Yêu cầu tối thiểu:
- Lỗ thông khí ở nhiều mặt, không chỉ một mặt
- Che lưới mắt nhỏ để ong không thoát ra ngoài
- Không bịt kín cửa tổ bằng vật liệu không thoáng — nếu bịt thì phải là vật liệu cho không khí đi qua
- Không quấn nilon quanh thùng, dù để chống mưa
Sai lầm phổ biến nhất là quấn kín cho "chắc chắn" — và đó chính là thứ giết đàn.
2. Tránh nóng
Yếu tố thứ hai, và nó cộng hưởng với yếu tố thứ nhất: thùng kín cộng nhiệt cao là tổ hợp xấu nhất.
- Không để trong khoang kín nóng — cốp xe đóng kín, khoang hàng không thông gió
- Không phơi nắng trực tiếp kể cả trong lúc chờ xe
- Ưu tiên gửi chuyến đêm nếu đi xa — mát hơn nhiều
- Nói rõ với nhà xe đây là hàng sống, cần chỗ thoáng
Điểm cuối đơn giản nhưng hay quên. Nhà xe không biết trong thùng là gì thì họ xếp như hàng thường.
3. Cố định bên trong
Bánh tổ và hũ mật của ong dú khá giòn — rung lắc mạnh làm chúng vỡ, mật chảy ra và có thể làm ngộp đàn.
| Nên | Không nên |
|---|---|
| Chèn chặt để thùng không xê dịch trong hộp | Để thùng lỏng lẻo trong hộp lớn |
| Đặt đúng chiều, không lật ngược | Xếp nghiêng hoặc chồng lên nhau |
| Vật chèn mềm, thoáng | Chèn bằng vật liệu bịt kín khe thông khí |
| Ghi rõ chiều trên hộp | Không ghi gì, để người khuân tự đoán |
Ghi rõ "HÀNG SỐNG — KHÔNG LẬT NGƯỢC — ĐỂ CHỖ THOÁNG" ở nhiều mặt hộp là việc mất một phút và tránh được phần lớn tai nạn do người khuân không biết.
Chọn thời điểm gửi
- Gửi vào chiều tối, để tổ đi ban đêm khi mát
- Tránh gửi trước ngày lễ — hàng ùn, thời gian đi kéo dài
- Chọn tuyến ngắn nhất, ít trung chuyển — mỗi lần trung chuyển là một lần bị khuân vác
- Báo người nhận thời gian dự kiến để họ nhận ngay, không để tổ nằm ở bến
Điểm cuối quan trọng: tổ nằm chờ ở bến xe giữa trưa có khi còn tệ hơn cả chặng đường vừa đi qua.
Đóng cửa tổ hay để mở
Cửa tổ cần được che trong lúc vận chuyển để ong không thoát ra, nhưng vật che phải cho không khí đi qua — lưới mắt nhỏ, vải thoáng, hoặc bọt biển thưa.
Tuyệt đối không dùng băng dính, đất sét hay vật liệu kín để bịt cửa tổ.
Chuẩn bị trước khi đóng gói
- Đóng gói vào chiều tối, khi phần lớn ong đã về tổ
- Không đóng gói tổ vừa mở kiểm tra — để đàn ổn định ít nhất vài ngày
- Không gửi đàn mới tách — đàn còn yếu, chuyến đi có thể là quá sức
- Không gửi vào mùa xấu của vùng nhận
Câu hỏi thường gặp
Đóng gói tổ ong dú cần chú ý gì nhất?
Thông khí là quan trọng nhất, vì một tổ là hàng nghìn cá thể sống trong không gian kín và trong thùng bịt kín trên xe nóng thì lượng khí cạn rất nhanh. Sau đó là tránh nóng, rồi mới tới cố định bên trong.
Có nên quấn nilon quanh thùng để chống mưa không?
Không. Quấn kín cho chắc chắn là sai lầm phổ biến nhất và chính là thứ giết đàn. Cần lỗ thông khí ở nhiều mặt che lưới mắt nhỏ, và không bịt kín cửa tổ bằng vật liệu không thoáng.
Gửi tổ ong dú vào lúc nào thì tốt?
Đóng gói vào chiều tối khi phần lớn ong đã về tổ, và gửi chuyến đêm để tổ đi khi trời mát. Nên tránh gửi trước ngày lễ vì hàng ùn làm thời gian đi kéo dài, và chọn tuyến ít trung chuyển nhất.
Nên ghi gì trên hộp khi gửi tổ ong?
Ghi rõ hàng sống, không lật ngược, để chỗ thoáng — ở nhiều mặt hộp. Việc này mất một phút và tránh được phần lớn tai nạn do người khuân không biết trong thùng là gì.
Có nên gửi đàn mới tách đi xa không?
Không nên. Đàn mới tách còn yếu và chuyến đi có thể là quá sức. Cũng không nên đóng gói tổ vừa mở kiểm tra mà nên để đàn ổn định ít nhất vài ngày trước khi vận chuyển.