Nhiều người chỉ nghĩ tới mật khi nói về sản phẩm từ tổ ong dú. Nhưng một tổ còn cho vài thứ khác, và có thứ giá trị không kém.
Bốn sản phẩm từ tổ
| Sản phẩm | Lượng | Thị trường |
|---|---|---|
| Mật | Ít, tính bằng lít mỗi năm | Rõ ràng nhất, giá cao |
| Phấn hoa | Rất ít | Có nhưng nhỏ, ít người biết |
| Keo ong | Ít | Đang được quan tâm dần |
| Sáp và vật liệu tổ | Ít | Chủ yếu dùng lại trong trại |
Phấn hoa
Ong dú trữ phấn trong hũ riêng, tách biệt với hũ mật. Phấn ong dú có vị chua đặc trưng do lên men tự nhiên trong hũ.
Vấn đề với việc thu phấn:
- Lượng rất ít — đàn cần phấn để nuôi ấu trùng, lấy đi là ảnh hưởng trực tiếp tới tăng quân số
- Ảnh hưởng tới đàn nhiều hơn lấy mật — mật là năng lượng còn phấn là nguồn đạm
- Thị trường nhỏ, ít người biết tới
Vì lý do thứ hai, nhiều người nuôi có kinh nghiệm không thu phấn hoặc chỉ thu rất hạn chế — cái giá phải trả về sức đàn thường lớn hơn giá trị thu được.
Keo ong
Ong dú dùng nhựa cây trộn sáp để xây tổ, bịt khe và làm ống cửa. Vật liệu này đang được quan tâm dần trên thị trường.
Điều cần biết:
- Đây là vật liệu xây dựng của đàn — lấy đi thì đàn phải làm lại
- Lượng thu được ít, và thu nhiều là làm suy đàn
- Thường chỉ nên lấy phần dư khi vệ sinh tổ, không chủ động khai thác
Cẩn trọng với các tuyên bố về công dụng: nên nói về sản phẩm ở mức mô tả được, tránh mọi khẳng định liên quan tới chữa bệnh.
Sáp và vật liệu tổ
Phần sáp thải khi thu mật hoặc khi dọn tổ. Chủ yếu dùng lại trong trại:
- Quét vào thùng mới để đàn dễ chấp nhận
- Dùng trong việc tách đàn
Lưu ý về vệ sinh: không để sáp thải gần khu đặt tổ — nó thu hút kiến và ruồi ký sinh, hai thiên địch chính. Mang đi xa hoặc xử lý gọn.
Nguồn thu ít ai nghĩ tới: dịch vụ thụ phấn
Không phải sản phẩm từ tổ nhưng đáng nhắc vì gần như chưa ai khai thác ở Việt Nam.
Ở Thái Lan, nhiều trại nuôi ong không ngòi đốt chủ yếu để thụ phấn cho vườn cây ăn trái, mật chỉ là sản phẩm phụ. Ưu điểm của hướng này:
- Không phụ thuộc giá mật
- Cầu gắn với diện tích cây ăn trái, vốn rất lớn ở Việt Nam
- Đàn ít bị động nên khoẻ hơn
- Ít cạnh tranh vì chưa ai làm
Nguyên tắc chung
Với ong dú, mọi thứ lấy từ tổ đều là lấy của đàn. Khác với ong mật vốn cho sản lượng dư dả hơn nhiều, ở đây biên độ rất hẹp.
Nên nguyên tắc thực dụng: ưu tiên giữ đàn khoẻ, và chỉ lấy phần thật sự dư. Một đàn khoẻ tách được đều — mà tổ giống thường có giá trị cao hơn tất cả các sản phẩm khác cộng lại.
Câu hỏi thường gặp
Ngoài mật, tổ ong dú còn cho sản phẩm gì?
Phấn hoa, keo ong từ nhựa cây trộn sáp, và sáp cùng vật liệu tổ. Nhưng lượng đều rất ít, và mọi thứ lấy từ tổ đều là lấy của đàn nên biên độ rất hẹp.
Có nên thu phấn hoa từ tổ ong dú không?
Nhiều người có kinh nghiệm không thu hoặc chỉ thu rất hạn chế, vì phấn là nguồn đạm để nuôi ấu trùng nên lấy đi ảnh hưởng trực tiếp tới tăng quân số — cái giá về sức đàn thường lớn hơn giá trị thu được.
Keo ong dú có khai thác được không?
Được nhưng nên hạn chế, vì đây là vật liệu xây dựng của đàn — lấy đi thì đàn phải làm lại. Thường chỉ nên lấy phần dư khi vệ sinh tổ chứ không chủ động khai thác.
Sáp thải khi thu mật xử lý thế nào?
Chủ yếu dùng lại trong trại để quét vào thùng mới cho đàn dễ chấp nhận hoặc dùng khi tách đàn. Quan trọng là không để sáp thải gần khu đặt tổ vì nó thu hút kiến và ruồi ký sinh.
Nguồn thu nào chưa được khai thác ở Việt Nam?
Dịch vụ thụ phấn cho vườn cây ăn trái. Ở Thái Lan nhiều trại nuôi chủ yếu để thụ phấn và coi mật là sản phẩm phụ. Hướng này không phụ thuộc giá mật, cầu gắn với diện tích cây ăn trái vốn rất lớn, và đàn ít bị động nên khoẻ hơn.